توکن چیست

در سالهای اخیر، واژهی «توکن» یکی از پرتکرارترین اصطلاحات در حوزهی رمزارزها بوده است. بسیاری از کاربران تازهوارد در ابتدا با این سؤال مواجه میشوند که توکن دقیقاً چیست و چه تفاوتی با رمزارزهایی مانند بیتکوین یا اتریوم دارد.
فهرست مطالب
توکن چیست به زبان ساده
طبق تعریف دیکشنری وبستر پیشینهی کلمهی توکن (Token) به قبل از قرن ۱۹ میلادی برمیگردد و در لغت، نشانه، علامت، ژتون و واحد رمزارز معنی میشود. بنابراین، دوور از ذهن نیست که کاربرد این واژه را میتوان در حوزههای هنر، کامپیوتر، اقتصاد و سرگرمی و رسانه دید و فقط مربوط به بلاک چین نمیشود. برای مثال، Access Token که به مجوز رمزنگاریشده برای دسترسی به شبکه گفته میشود، قبل از توکن رمزارز در دنیای کامپیوتر استفاده میشده است.
حتماً تاکنون دیدهاید که افراد در کازینوها با مهرههای خاصی شرطبندی میکنند. این مهرهها که ژتون نام دارند، در ابتدای ورود به کازینو خریداری میشوند تا بازیکن بتواند با آنها بازی کند و در پایان، هنگام خروج دوباره آنها را به پول معمولی تبدیل کند. چنین کاربردی را در توکنهای مبتنیبر بلاک چین نیز میتوان شاهد بود که ارزشی را نمایندگی میکنند یا به خودی خود ارزشمند هستند.
توکن در فناوری بلاک چیست
توکن در اکوسیستم بلاک چین به انواع دارایی دیجیتال قابل مبادله و انتقال بین افراد گفته میشود. این نوع داراییها رمزنگاری شدهاند و ارزش آنها برای یک گروه یا بهصورت سراسری در یک شبکه یا بین شبکههای مختلف بلاک چین پذیرفته و پشتیبانی میشوند. درحالحاضر اتریوم میزبان اصلی اکثر توکنهای موجود بهحساب میآید.
توکن رمزارز روی شبکهی بلاک چین متولد و براساس ویژگیها و کاربردهایش، دستهبندی میشود. برای مثال NFT، نوعی توکن است که غالباً روی شبکهی اتریوم ضرب میشود و مشخصات خاصی دارد و میتواند برای کاربردهای متنوعی مورد استفاده قرار بگیرد. اگر میخواهید بدانید NFT چیست مقالهی آن را مطالعه کنید.
دیگر نکته دربارهی توکن این است که میتوان آن را در بلاکچینهای مختلفی تولید کرد و مانند کوینها نیست که به بلاک چین خاصی نیاز داشته باشد، مثلاً بیت کوین را نمیتوان در شبکهی دیگری استخراج کرد؛ اما میتوان NFTهای متنوعی را در شبکههای مختلف ضرب کرد و در صورت سازگاری به شبکهی دیگری منتقل کرد یا با استفاده از امکانات بهترین صرافی های ارز دیجیتال به یکدیگر تبدیل کرد.
فارغ از توکنهایی که ارزش مادی دارند، توکنهایی نیز وجود دارد که صرفاً برای احراز درون شبکه یا اپلیکیشن بهکار میروند؛ بنابراین کوین محسوب نمیشوند. مثلاً، هر شرکتی میتواند در اتریوم توکن اختصاصی تولید کند تا برای احراز هویت یا کاربری درون اپلیکیشنهای غیرمتمرکز (dApps) استفاده شود.
بهطور کلی میتوان روشهای مختلف استفاده از توکن را در فهرست زیر خلاصه کرد:
- بهعنوان روش پرداخت بین دو طرف قرارداد
- مالکیت دارایی دیجیتال (ملک، محصولات و سهام)
- حسابداری برای اقدامات دیجیتالی
- پاداشدهی به مشارکتکنندگان در یک شبکه
- اطمینان از امنیت شبکه
- ایجاد مدخل برای خدمات اضافی
- فراهمکردن تجربهی کاربری ارتقاءیافته
کوین با توکن تفاوتهایی دارند که باعث میشود ماهیت آنها از یکدیگر متمایز شود:
توکن:
- دارایی دیجیتال توکنیزهشده روی بلاک چین
- کاربرد در جذب سرمایه
- ابزاری برای ساخت یا اجرای قرارداد هوشمند یا برنامهی غیرمتمرکز
- تسهیل تراکنشها
- تولید آن نیاز به پرداخت رمزارز (کوین) دارد
کوین:
- دارایی دیجیتال بومی با بلاک چین اختصاصی
- سرمایه محسوب میشود و در تراکنش مالی کاربرد دارد
- برای استخراج به ماینر نیاز دارد
هدف از ساخت توکن
یکی از مهمترین دلایل ساخت این ارز توسط پروژهها، کاهش هزینهها است. زیرا ساخت Token در بستر ارزهای دیجیتال نیازمند صرف هزینههای زیادی نیست. از طرف دیگر با استفاده از عرضه اولیه میتوان سرمایه مورد نیاز برای فعالیت شرکت را جمع کرد.
یکی دیگر از دلایلی که شرکتها به جای ساخت بلاکچین مخصوص خود، Token ایجاد میکنند این است که ساخت آن، راحت است و با به کار گرفتن افرادی که دانش برنامهنویسی دارند و با قراردادهای هوشمند به طور نسبی آشنا هستند میتوانند توکن خود را ایجاد کنند.
از طرف دیگر کار کردن بر بستر ارزهای دیجیتال امن و بزرگ مانند اتریوم، امنیت لازم را برای بسیاری از شرکتها فراهم میکند. زیرا با افزایش تعداد کاربران یک شبکه بلاکچینی، امنیت آن نیز افزایش پیدا میکند.
کاربردهای توکن
Tokenها بر پایه خصوصیات و عملکردهایشان کاربردهای مختلفی دارند. مهمترین کاربرد Token جذب سرمایه و برگزاری ICO است. توکنها به روشهای مختلفی مانند مالکیت دارایی دیجیتال، حسابداری برای اقدامات دیجیتالی، اطمینان از امنیت شبکه و … میتوانند مورد استفاده قرار بگیرند.
انواع توکن
توکنها بر حسب نوع به چند دسته گوناگون تقسیم میشوند. دستهبندیهای مختلفی برای توکنها وجود دارد، اما در حالت کلی Tokenها را میتوان به دستههای زیر تقسیم کرد:
توکنهای با ارزش ثابت (Stablecoin)
استیبل کوین نوعی از ارزهای دیجیتال است که نوسان قیمت سایر رمزارزها را ندارد. هدف از طراحی استیبل کوین در امان نگه داشتن کاربران از نوسان ذاتی در قیمت ارزهای دیجیتال است. استیبل کوینها بر اساس نوع پشتوانهای که دارند به چهار دسته تقسیم میشوند:
با پشتوانه فیات: پشتوانه این نوع از توکنهای ثابت، ارزهای فیات مانند دلار و گاها واحدهای پولی رایج برخی از کشورهای جهان است.
با پشتوانه کالا: ارزش برخی از توکنهای با ارزش ثابت به فلزهایی مانند طلا یا نقره وابسته است. این نوع از توکنها به عنوان ذخیره ارزش هم میتوانند به شمار بروند و نسبت به سایر Stablecoin ها از قابلیت نقد شوندگی بیشتری برخوردار هستند.
با پشتوانه کریپتوکارنسی: این نوع از استیبل کوینها توسط سایر ارزهای دیجیتال مانند اتریوم پشتیبانی میشوند.
بدون پشتوانه: این دسته از استیبل کوینها از هیچ دارایی بهعنوان پشتوانه استفاده نمیکنند و از الگوریتمهایی مشخص برای ثابت نگه داشتن قیمت آنها استفاده میشود.
تتر در حال حاضر به عنوان محبوبترین استیبل کوین بازار شناخته میشود و رتبه سوم بازار را به خود اختصاص داده است.
توکنهای کاربردی (Utility Token)
Tokenهای کاربردی نوع محبوبی از نمونههای قابل تعویض هستند که به تعداد محدودی عرضه میشوند و از آنها میتوان برای پرداخت هزینهها، خرید کالا و دریافت خدمات در یک یا چند پروژه خاص استفاده کرد.
معروفترین نمونه Token کاربردی اتر است که تمام تراکنشها و قراردادهای هوشمند را در شبکه اتریوم تامین میکند. همانطور که قبلاً گفتیم اتریوم را میتوان به عنوان وسیله پرداخت استفاده کرد، با این حال، هدف اصلی آن استفاده در بلاک چین است.
توکنهای اجتماعی (Social Tokens)
Tokenهای اجتماعی نوع بسیار جالبی از دارایی هستند که اخیراً در فضای رمزنگاری محبوبیت زیادی به دست آوردهاند. همچنین باعث شدهاند تا مردم با مفهوم Token بیشتر آشنا شوند. توکنهای اجتماعی توسط اعتبار یک فرد، برند، باشگاه ورزشی یا هر جامعهای پشتیبانی میشود. از آنها میتوان بهعنوان توکنهای طرفداری (Fan Token) برای خرید محتوای اضافی، کالاها یا فقط برای حمایت از جامعه مورد علاقه استفاده کرد.
وقتی کاربر روی سکههای اجتماعی سرمایهگذاری میکند در واقع، در یک جامعه سرمایهگذاری میکند، با این انتظار که این جامعه در طول زمان رشد کرده و ارزشمندتر خواهد شد.
توکنهای اوراق بهادار (Security token)
در مقابل جمعآوری پول با Tokenهای کاربردی، سایر ICOها تصمیم گرفتند که کمپینهای جمعآوری سرمایه را به صورت آشکار اعلام کنند و از مقررات پیروی کنند. اینگونه بود که توکنهای امنیتی متولد شدند. در اصل یک گواهی سهام دیجیتال است که مالکیت دارنده آن را روی بلاکچین ثبت میکند.
توکن حاکمیتی (Governance token)
توکن حاکمیتی نوعی دارایی رمزنگاری است که به دارندگان آن حق تصمیمگیری در مورد پروتکل پروژه، محصول و ویژگیهای آن را اعطا میکند. دارندگان میتوانند بر تصمیمگیریهای درون پروژه مانند پیشنهاد یا تصمیمگیری در مورد ویژگیهای جدید، تغییر مدلهای توزیع Token و حتی بازسازی خود سیستم حاکمیتی تأثیر بگذارند.
توکن پرداخت (Payment token)
هدف از ایجاد این نوع توکن، پرداخت هزینه خدمات و کالا است. دارندگان این ارزها میتوانند با استفاده از توکن پرداخت در فضای اینترنت محصولات مورد نظر خود را بخرند و یا هزینه لازم را برای دریافت خدمات خاص را با پرداخت کنند.
رپد توکن (Wrapped token)
رپد توکنها یا توکن رپ شده نوعی از ارزهای دیجیتال هستند که قابلیت همکاری بین بلاکچینهایی مانند بیت کوین و اتریوم را ارتقا میدهند. در واقع میتوان گفت این نوع از توکنها نوعی پل بلاکچینی یا بریج به شمار میروند. رپد بیتکوین و رپد اتریوم از نمونههای بسیار معروف این دسته از ارزهای دیجیتال هستند.
ارزش Wrapped Token به توکنی است که متعلق به بلاکچین دیگری است. در واقع میتوان گفت ارزش توکنی که روی بلاکچین مقصد راه اندازی میشود با ارزش توکنی که روی شبکه مبدا قرار گرفته است همواره برابری میکند. بیشترین کاربرد این دسته از ارزهای دیجیتال در حوزه دیفای (DeFi) است.
توکن بانکی (CBDC) چیست
CBDC مخفف عبارت Central Bank Digital Currency به معنای توکن بانکی است که توسط بانک مرکزی تولید و پشتیبانی میشود. ارزش توکن بانکی وابسته به ارز فیات است و میتوان گفت این توکن، نسخه دیجیتال ارز فیات یک کشور است. هرچند مانند سایر ارزهای دیجیتال، اساس کار توکن بانکی، مبتنی بر دفتر کل توزیع شده است، اما CBDC با سایر ارزهای دیجیتال برخی تفاوتهای مهم دارد که در ادامه به آنها اشاره میکنیم:
- عرضه ارزهای دیجیتال در کنترل نهادهای مرکزی قدرت و وابسته به دولتها است.
- مشارکتکنندگان در دفتر کل توزیع شده، توسط نهاد مرکزی انتخاب میشوند.
- توکنهای بانکی در مقایسه با سایر ارزهای دیجیتال به نهادهای مالی بیشتری متصل هستند، بنابراین به نظر میرسد که میتوانند پول را با هزینه کمتری انتقال دهند.
- دولتها به دفتر کل توزیع شده دسترسی دارند و در صورت نیاز میتوانند تراکنشها را پیگیری کنند.
ایردراپ توکن چیست
«ایردراپ» (Airdrop) به معنی اهدای رایگان یک دارایی به دیگران است. در فضای ارزهای دیجیتال، ایردراپ به معنی اهدای رایگان توکنها یا کوینها به کاربران است. این توکنها معمولا با هدف جذب مخاطب برای شبکههای اجتماعی پروژه، جذب غیر مستقیم سرمایهگذار یا به منظور قدردانی از کاربران شبکه انجام میشود. برای دریافت توکنها معمولا از کاربران خواسته میشود فعالیتهای سادهای مانند فالو کردن حساب پروژه در شبکههای اجتماعی را انجام دهند.
پس از انجام این فعالیتها، بین تمام شرکتکنندگان قرعهکشی انجام میشود و به برندگان قرعهکشی، توکنهای ارز دیجیتال اهدا میشود. روشهای مختلفی برای ایردراپ توکن و کوینها وجود دارد که برای مطالعه بیشتر در مورد آنها میتوانید مطلب زیر را مشاهده کنید.
استانداردهای ساخت توکن
اغلب Tokenهای قدیمی در بلاکچین اتریوم به وجود آمدهاند. اما در یک سال اخیر با ظهور بلاکچینهای جدید، برای ساخت Tokenها از آنها استفاده میشود. برخی از میم کوین های محبوب نیز بر بستر اتریوم متولد شدهاند. برای ساخت Token قبل از هرچیز باید کاربرد و نوع توکن مشخص شود. سپس باید بلاکچین مناسب برای ساختن آن شناسایی شود. بلاک چینهایی که برای ساخت Token انتخاب میشوند با یکدیگر تفاوتهایی دارند. این تفاوتها به دلیل زبان برنامهنویسی، استانداردهای ساخت Token و نحوه تعامل توکن با شبکه است.
در ادامه برخی از استانداردهای ساخت توکن را معرفی میکنیم:
استاندارد TRC-۲۰
استاندارد TRC20 مجموعهای از قوانین برای ساخت و راهاندازی توکن بر بستر بلاکچین ترون است. از آنجاییکه ترون، یک شبکه بلاکچینی عمومی است، تمام کاربران بدون نیاز به مجوز میتوانند توکنهای خود را منطبق بر استاندارد TRC-۲۰ تولید یا توزیع کنند. تمام توکنهایی که در بستر ترون ایجاد میشوند با سایر توکنها و برنامههای کاربردی توزیع شده در همین شبکه میتوانند به آسانی تعامل داشته باشند.
انتقال سریع و کارمزد انتقال پایین، ایجاد اپلیکیشنهای غیر متمرکز، مقیاسپذیری بالا، امکان سفارشیسازی رابط کاربری و … از مهمترین ویژگیهای این استاندارد است. تتر (Tether) معروفترین پروژه مبتنی بر استاندارد شبکه trc20 است.
استاندارد BEP-۲۰
استاندارد BEP-۲۰ به معنای پیشنهاد تکمیل زنجیره هوشمند بایننس است که برای طراحی و نوشتن قراردادهای هوشمند روی شبکه BSC یا زنجیره هوشمند بلاکچین ایجاد شده است. کاربران برای ساخت یک توکن با استاندارد BEP-۲۰، باید مسلط به زبان سالیدتی باشند زیرا لازم است که مشخصههای فنی این توکن را به زبان سالیدتی در کد قراردادهای هوشمند قرار دهند.
از مهمترین ویژگیهای این استاندارد میتوان به سرعت بالای انجام تراکنشها، کمتر کارمزد و قابلیت ارتباط بین زنجیرهای اشاره کرد.
استاندارد ERC-۲۰
ERC20 که توسط ویتالیک بوترین و فابیان فوگشتلر در سال ۲۰۱۵ نوشته شد، در حال حاضر به عنوان مهمترین استاندارد شبکه اتریوم شناخته میشود. ERC-۲۰ یک استاندارد فنی برای ایجاد توکنهای قابل تعویض (Fungible) روی بلاکچین اتریوم است. این استاندارد به قراردادهای هوشمند این امکان را میدهد تا روشی برای تبادل توکنها ایجاد کنند. از طرفی بستری برای ایجاد توکنهایی است که از یک بلاکچین اختصاصی بهره نمیبرند، این ویژگی باعث میشود تا فرآیند ایجاد یک توکن آسانتر شود و در وقت و هزینه صرفهجویی شود.
شیبا اینو وفانتوم از مهمترین توکنهای ERC-۲۰ هستند.
استاندارد ERC-۷۲۱
استاندارد ERC-۷۲۱ برای اولین بار توسط دیتر شرلی (Dieter Shirley) در سال ۲۰۱۷ ایجاد شد. این استاندارد مجموعهای از قوانین و دستورالعملها برای ساخت و پیادهسازی توکنهای غیر قابل جایگزین (NFT) روی بلاکچین اتریوم است. ERC-۷۲۱ از نظر ساختاری به استاندارد ERC-۲۰ بسیار شبیه است و دارای توابع مشابه هستند اما تفاوتهایی در جزییات با یکدیگر دارند. برای مثال توکنهای مبتنی بر ERC-۷۲۱ غیرقابل تقسیم هستند اما توکنهایی که با استفاده از استاندارد ERC-۲۰ ایجاد میشوند این ویژگی را ندارند.
بورد ایپ یات کلاب (Borde Ape Yacht Club)، کول کتز (Cool Cats) و تیکل بیچ (Tickle Beach) از مشهورترین توکنهای مبتنی بر استاندارد ERC-۷۲۱ هستند.
توکن سوزی چیست؟
توکنسوزی فرایندی در دنیای رمزارزها محسوب میشود که طی آن تعداد مشخصی از توکن برای همیشه از گردش حذف میشوند. در این فرایند توکنها به یک آدرس منحصربهفرد ارسال میشوند که به آن آدرس Burn یا Eater میگویند، زیرا این آدرس بهگونهای طراحی شده است که فقط تراکنشهای دریافتی دارد و نمیتواند داراییهای موجود را به آدرس دیگری منتقل کند.
توکن سوزی غالباً با اهداف تورمی اجرا میشود تا با کاهش عرضهی توکنهای در گردش شرایط افزایش ارزش داراییهای باقیمانده بهوجود بیاید. دیگر کاربرد توکن سوزی را میتوان در تثبیت قیمت (نسبت قیمت به درآمد به نرخ رشد) در استیبل کوینها پیدا کرد.
توکن سوزی همچنین موجب بهوجود آمدن مکانیزم اجماع اثبات سوزاندن (Proof of Burn) شده است که در برخی از شبکههای بلاک چین بهکار گرفته میشود؛ البته، این روش اجماع باتوجه به ماهیتش محبوبیت زیادی ندارد.
سوالات متداول
قیمت توکن چگونه تعیین میشود؟
قیمت توکن با توجه به کاربرد و میزان استفاده از آنها توسط اعضای جامعه آن پروژه تعیین میشود. هر چقدر کاربرد یک توکن در پروژه خود بیشتر باشد به همان اندازه قیمت آن نیز افزایش پیدا خواهد کرد.
منظور از قابل برنامهنویسی بودن توکن چیست؟
قابل برنامهنویسی بودن توکن به این معنی است که روی پروتکلهای نرمافزاری قابل اجرا است. این پروتکلها ویژگیها، عملکرد و نحوه تعامل توکن را مشخص میکنند.
نحوه ساخت توکن چگونه است؟
بلاکچینهایی که برای ساخت Token انتخاب میشوند با یکدیگر تفاوتهایی دارند. این تفاوتها به دلیل زبان برنامهنویسی، استانداردهای ساخت Token و نحوه تعامل توکن با شبکه است



