Crowdfunding چیست

موجودی نقد برای یک کسب و کار مانند خون در رگ‌های بدن انسان است. اگر پول به موقع و سریع در دسترس کسب و کارها قرار نگیرد، ادامه حیات شرکت‌ها با مشکل مواجه خواهد شد. در همین رابطه، راه‌های مختلفی برای تامین مالی بنگاه‌ها وجود دارد، راه‌هایی مانند افزایش سرمایه، انتشار اوراق تامین مالی و دریافت وام از بانک‌ها. اما، هر کدام از روش‌های مورد اشاره شاید برای همه شرکت‌ها آسان نباشد و هزینه‌بر باشد. تامین مالی جمعی یا Crowdfunding یک روش جذاب و ساده برای تامین سرمایه در گردش شرکت‌ها و یک روش با سود مناسب و کم‌ریسک برای سرمایه‌گذاران است.

تامین مالی جمعی یا کراد فاندینگ روشی نوین در حوزه تامین مالی است. تامین مالی جمعی روشی است که با مشارکت تعداد زیادی سرمایه‌گذار، تمام یا بخشی از سرمایه موردنیاز یک طرح، پروژ‌ه یا یک فعالیت مشخص جمع‌آوری می‌شود.

کرادفاندینگ یا تامین مالی جمعی چیست؟

کرادفاندینگ یا تأمین مالی جمعی روشی برای جذب سرمایه است که در آن تعداد زیادی از افراد، هر کدام با مبالغ نسبتاً کوچک، در تأمین مالی یک پروژه، کسب‌وکار یا ایده مشارکت می‌کنند. در حقیقت، کرادفاندینگ یک روش سریع، آسان و امن برای تامین سرمایه در گردش یک کسب و کار است.

یکی از مهم‌ترین مزایای تامین مالی جمعی برای شرکت ها  این است که سرمایه مورد نیاز برای طرح توسعه کسب و کار خود را می‌توانند ظرف مدت حداکثر یک ماه تامین کنند. از سوی دیگر شرکت‌ها می‌توانند یک نرخ سود علی الحساب برای طرح توسعه خود تعیین کنند و این نرخ سود با توجه به وضعیت بازار می‌تواند رقابتی باشد. این ساز و کار برای سرمایه‌گذار نیز جذاب خواهد بود؛ زیرا می‌تواند در مقایسه با دارایی‌های بدون ریسک مانند صندوق درآمد ثابت سود بیشتری کسب کند. در حقیقت، تامین مالی جمعی برای کسب و کارها و سرمایه‌گذاران یک معامله برد-برد است. زیرا، یک شرکت از طریق طرح تامین مالی جمعی سرمایه مورد نیاز جهت پیشبرد پروژه‌های خود را تامین کرده و سرمایه‌گذاران هم با مشارکت در تامین مالی، به صورت ماهانه، چند ماه یکبار و… سود قابل توجه و کم‌ریسکی را به دست می‌آورد.

سازوکار تامین ما‌لی جمعی چگونه است؟

پیش از اینکه سازوکار تامین ما‌لی جمعی را شرح بدهیم لازم است که با چند اصطلاح مهم تامین مالی جمعی آشنا شوید که در کل فرآیند کراد فاندینگ بسیار با آن‌ها مواجه خواهید شد.

• عامل: به شخص حقوقی گفتـه می‌شود که طبق الزامات دستورالعمل مذکور، اقدام به تامین ما‌لی جمعی برای متقاضی می‌کند.
• متقاضی: به شخص حقوقی گفته می‌شود که به منظور تامین منابع مالی برای طرح، پروژه یا فعالیت مشخص، به عامل مراجعـه می‌کند.
• طرح: به فعالیتی می‌گویند که متقاضی برای انجام آن، اقدام به تامین مالی جمعی می‌کند.
• گواهی شراکت: ورقه بهاداری است که در تامین ما‌لی جمعی به صورت الکترونیکی منتشر می شود و از ثبت نزد سازمان بورس و اوراق بهادار معاف است.

در صورتیکه مبالغ تامین ما‌لی طرح مورد نظر به طور کامل جمع‌آوری شود به متقاضی پرداخت می‌شود در غیراین صورت تمامی مبالغ به حساب سرمایه‌گذاران عودت داده می‌شود؛ با این حال روش دیگری نیز است که متقاضی حداقل سرمایه را مشخص می‌کند و اگر به آن میزان وجود جمع‌آوری شود به متقاضی پرداخت می‌شود که به این روش همه یا هیچ در تامین مالی جمعی می‌گویند.

سکوی تامین مالی جمعی چیست؟

سکوی تامین مالی جمعی (Crowdfunding Platforms) وب‌سایت‌‌ها یا سامانه‌های آنلاینی هستند که به عنوان واسطه میان سرمایه‌گذاران و سرمایه‌پذیران عمل می‌کنند​. سکوی تامین مالی جمعی زیرساخت معرفی طرح‌ها، جذب سرمایه خرد از افراد و مدیریت تامین مالی را فراهم می‎کند.

به عبارتی اگر فردی بخواهد اوراق تامین مالی جمعی دریافت کند، ابتدا باید در یک سکوی معتبر ثبت‌نام کند و پس از مطالعه جزئیات طرح، در آن‌ها سرمایه گذاری کند؛ همچنین در سکوهای تامین مالی جمعی امکان ارائه فهرستی از پروژه‌های نیازمند سرمایه را در اختیار افراد قرار می‌دهند تا سرمایه‌گذاران بتوانند با بررسی شرایط و میزان سود پیش‌بینی‌شده هر طرح، پروژه دلخواه را انتخاب کنند.

ویژگی مهم بهترین سکوی تامین مالی جمعی این است که برخلاف نهادهای مالی سنتی مانند بانک، خود تصمیم‌گیرنده نهایی در سرمایه‌گذاری نیستند و صرفاً واسطه بین صاحب طرح و سرمایه‌گذار به‌شمار می‌روند. در این پلتفرم‌ها، این سرمایه‌گذار است که انتخاب می‌کند پولش در کدام طرح به کار گرفته شود.​ طبق قوانین، مجوز فعالیت این سکوها توسط فرابورس ایران (زیرمجموعه سازمان بورس و اوراق بهادار) صادر می‌شود​.

انواع تامین مالی جمعی

تأمین مالی جمعی یکی از روش‌های نوین جذب سرمایه می‌باشد که در سال‌های اخیر به‌ویژه در حوزه استارتاپ‌ها و پروژه‌های نوآورانه مورد توجه قرار گرفته است. در این میان، نقش شرکت تامین سرمایه در ساختاردهی، ارزیابی و هدایت پروژه‌های بزرگ بسیار پررنگ است.

 در ادامه به چهار نوع تامین مالی جمعی می‌پردازیم:

۱- تامین مالی مبتنی بر اهدا

طرح هایی که جنبه خیرخواهانه و بشر دوستانه دارند در این دسته قرار می‌گیرند و بازپرداخت مالی به مشارکت کنندگان وجود ندارد؛ به عبارتی تأمین مالی جمعی مبتنی بر اهدا و کمک مالی روشی برای جذب سرمایه برای یک پروژه با تعداد زیادی مشارکت‌کننده صورت می‌گیرد؛ در مقابل، حامیان این تامین سرمایه ممکن است جوایز نمادینی دریافت کنند که با افزایش میزان کمک، اعتبار آن افزایش می‌یابد؛ با این حال، برای مبالغ کمتر، سرمایه‌گذار ممکن است مبلغی دریافت نکند.

۲- تامین مالی جمعی مبتنی بر پاداش

تأمین مالی جمعی مبتنی بر پاداش، یک روش جذب سرمایه برای هزاران کسب‌وکار کوچک و پروژه‌های خلاقانه است. در این تامین مالی، به مشارکت‌کنندگانی که به هدف یک پروژه ایمان دارند، در ازای مشارکتشان در این هدف، پاداش داده می‌شود به عبارتی مشارکت کنندگان در طرح‌ها عموما پاداش یا خدمتی مشابه با طرح مورد نظر دریافت می‌کنند. بیشتر کمپین‌های سرمایه‌گذاری جمعی مبتنی بر پاداش توسط هنرمندان، موسیقی‌دانان و تهیه‌کنندگان فیلم انجام می‌شود؛ به عنوان مثال اهدای آلبوم موسیقی با امضای هنرمند برای مشارکت کنندگان در طرح تامین مالی تهیه آلبوم.

افرادی که این نوع جذب و تامین سرمایه را انتخاب می‌کنند معمولاً واجد شرایط دریافت وام از بانک‌ها نیستند؛ به همین علت، تأمین مالی جمعی مبتنی بر پاداش تنها گزینه برای جمع‌آوری سرمایه برای آنها است.

۳- تامین مالی جمعی مبتنی بر سهام

در تامین مالی جمعی مبتنی بر سهام به ازای مشارکت افراد در یک شرکت غیربورسی، درصدی از سهام پروژه کسب و کار یا طرح به سرمایه گذاران تعلق می‌گیرد. در این تامین مالی، یک سهامدار مالکیت جزئی یک شرکت را دارد و در صورتی که شرکت خوب عمل کند، سود می‌برد. در برخی از مواقع حق رای در مجمع عمومی یا دریافت سود سهام و غیره نیز جایگزین آن می شود. سرمایه گذاری در اینگونه روش‌های تامین مالی به مراتب ریسک بیشتری دارد که البته احتمال بازدهی بالاتری نیز امکان‌پذیر است.

۴- تامین مالی مبتنی بر قرض (وام)

در تأمین مالی جمعی مبتنی بر بدهی (قرض دادن جمعی) مبالغ به عنوان قرض از مشارکت‌کنندگان دریافت می‌شود و در طرح، سرمایه گذاری می‌شود؛ سپس اصل مبالغ به همراه بهره آن (در برخی مواقع ممکن است بدون بهره باشد) به سرمایه‌گذاران پرداخت می‌شود.

تامین مالی مبتنی بر وام به عنوان یکی از بهترین روش‌های جمع‌آوری سرمایه برای استارت‌آپ‌ها شناخته‌شده است؛ اگرچه این روش کاملا مشابه وام‌های بانکی سنتی است، اما در مقایسه با وام‌های بانکی مزایای بسیار بیشتری دارد و استارت‌آپ‌ها می‌توانند از آن به‌ عنوان یک جایگزین استفاده کنند.

تاریخچه کراد فاندینگ

شاید برای شما جالب باشد که تامین مالی جمعی برای اولین بار چه زمانی و چطور انجام شد؟ در سال ۱۹۹۷ یک گروه موسیقی در انگلیس برای برگزاری کنسرت خود نیاز به سرمایه داشتند. بنابراین، از هواداران خود درخواست کردند که در تامین مالی جهت برگزاری کنسرت مشارکت کنند. ۳ سال بعد اولین وبسایت تامین مالی با نام ArtistShare راه‌اندازی شد و پس از یک دهه این سایت تبدیل به یک سکوی مهم برای تامین مالی شرکت‌ها و هنرمندان شد. در حال حاضر، مشهورترین وبسایت‌های کراودفاندینگ در جهان عبارتند از:

•  GoFundMe
• Kickstarter
• Indiegogo

ارزش بازار کرادفاندینگ در سال ۲۰۲۳ به ۱/۴۱ میلیارد دلار در جهان رسیده و پیش‌بینی می‌شود تا سال ۲۰۳۰ به عدد ۳/۶۲ میلیارد دلار برسد:

ایالات متحده آمریکا با تعداد ۳۴۴ پلتفرم تامین مالی جمعی، بیشترین سهم از تامین مالی جمعی در جهان را داشته و پس از آن کشورهای حوزه اتحادیه اروپا در مجموع با داشتن ۲۴۲ پلتفرم تامین مالی جمعی، رتبه دوم را به خود اختصاص داده‌اند. جالب است بدانید که در قاره آسیا هند با تعداد ۱۰ پلتفرم کرادفاندینگ و در منطقه اوراسیا روسیه با تعداد ۴ پلتفرم تامین مالی جمعی دیده می‌شوند. این در حالی است که تعداد پلتفرم بازار نوپای کرادفاندیگ در ایران به عدد ۲۴ رسیده است و تعداد پلتفرم‌ها می‌تواند در سال‌های آینده رشد کند و این اتفاق می‌تواند برای کارآفرینان و سرمایه‌گذاران ایرانی خبر خوبی باشد. اما، در سال ۱۳۹۷ مجوز تامین مالی جمعی توسط سازمان بورس اوراق بهادار داده شد و در سال ۱۳۹۹ مجوز فعالیت سکوهای تامین مالی جمعی نیز صادر شد. از پاییز سال ۱۳۹۹ تا زمستان سال ۱۴۰۲ بیش از ۴ همت نقدینگی توسط این سکوها برای کسب و کارهای مختلفی تامین مالی صورت گرفته است.

به صورت میانگین در سال ۱۴۰۲ میانگین بازدهی طرح‌های کراد فاندینگ به ۳۳.۸ درصد رسیده که نسبت به سایر ابزارهای سرمایه گذاری بدون ریسک مانند صندوق درآمد ثابت و بانک، بازدهی قابل توجهی محسوب می‌شود.

مزایا و معایب تامین مالی جمعی

مسلما هر کدام از روش‌های تامین مالی مزایا و معایب خاص خود را دارد. در ادامه به آن‌ها اشاره خواهیم کرد.

مزایای کراد فاندینگ به شرح زیر هستند:

• امکان تامین مالی برای شرکت‌های کوچک و متوسط و حتی استارتاپ‌ها
• بازاریابی کم هزینه برای متقاضیان طرح‌های تامین مالی
• سرعت بالاتر در تامین مالی و هزینه کمتر نسبت به عموم روش‌های تامین مالی
• بازدهی بالاتر برای سرمایه‌گذاران نسبت به بانک و برخی دیگر از سرمایه‌گذاری‌ها
• نظارت بر حسن اجرای طرح‌ها توسط نهادهای مالی، شفافیت و کارآمدی
• دسترسی آسان به منابع مالی
• کاهش ریسک مالی برای یک نفر
• معاف از مالیات
• بدون کارمزد

ریسک‌های تامین مالی جمعی به شرح زیر هستند: 

• نیازمند نظارت و مدیریت دقیق
• پیچیدگی‌ مشکلات حقوقی و قوانین هر کشور
• احتمال شکست پروژه و از دست رفتن سرمایه
• رقابت و امکان کپی‌شدن ایده یک پروژه
• نقدشوندگی پایین سرمایه‌گذاری تا پایان دوره پروژه

تفاوت پذیره‌نویسی و کرادفاندینگ چیست؟

تامین مالی جمعی یا کرادفاندینگ یک نوع پذیره‌ نویسی محسوب می‌شود. اما، چند تفاوت مهم بین کرادفاندینگ و پذیره‌نویسی اوراق بهاداری مانند حق تقدم سهام، سهام شرکت‌های در آستانه تاسیس، اوراق درآمد ثابت و صندوق‌های سرمایه‌گذاری وجود دارد:

• ارزش اسمی هر واحد سرمایه‌گذاری در اوراق تامین مالی جمعی معادل ۱۰۰۰ ریال است. در حالی که ارزش اسمی هر واحد صندوق‌های سرمایه‌گذاری ۱۰٬۰۰۰ ریال ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال بوده و ارزش هر یک برگ سهام شرکت در شرف تاسیس معادل ۱۰۰۰ ریال است.
• لازم به ذکر است ارزش اسمی اوراق بدهی مانند اخزا، مشارکت، اجاره، مرابحه و … معادل ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال است. اما، اوراق اخزا هنگام پذیره‌نویسی با قیمت ۵۰۰٬۰۰۰ ریال در بازار سرمایه عرضه می‌شوند.
• در کرادفاندینگ سرمایه مورد نظر جهت تامین مالی عموما از نوع سرمایه‌های خرد بوده و شرکت‌های کوچک تولیدی جهت تامین مالی پروژه‌های خود اقدام به انتشار اوراق بدهی می‌کنند. نرخ سود و مدل پرداخت سود در کرادفاندینگ از پیش تعیین‌شده است. در حالی که اوراق تامین مالی مانند اوراق مرابحه،اخزا، صندوق‌های سرمایه‌گذاری و سهام شرکت‌های در شرف تاسیس نیاز به جذب سرمایه‌های کلان، از چند صد تا چند هزار میلیاردی دارند.
• اوراق تامین مالی مانند مرابحه، اخزا، مشارکت و اوراق بهادار مانند سهام و  صندوق‌های سرمایه‌گذاری دارای معاملات ثانویه پس از پذیره‌نویسی هستند. در صورتی که در تامین مالی جمعی، پس از تکمیل سرمایه مورد نیاز، معاملات ثانویه وجود ندارد. در حقیقت، افرادی که در پروژه‌های تامین مالی جمعی سرمایه‌گذاری می‌کنند تا زمان تسویه کامل اصل سرمایه و دریافت سود توسط شرکت، مجاز به برداشت سرمایه خود نیستند.

سوالات متداول

کرادفاندینگ چیست و چه تفاوتی با وام بانکی دارد؟

 کرادفاندینگ یا تأمین مالی جمعی روشی است که در آن سرمایه مورد نیاز یک کسب‌وکار از طریق مشارکت تعداد زیادی سرمایه‌گذار تامین می‌شود. برخلاف وام بانکی، فرآیند دریافت سرمایه معمولاً سریع‌تر است و شرکت‌ها می‌توانند با شرایط انعطاف‌پذیرتری منابع مالی مورد نیاز خود را جذب کنند.

کارمزد تامین ما‌‌لی جمعی چقدر است؟

مطابق با دستورالعمل سازمان کارمزد فرابورس و عامل به ترتیب ۰.۵% و ۴% سرمایه است که از منابع برداشت می شود و مابقی به حساب متقاضی واریز می شود. اما سرمایه گذاری در طرح های تامین مالی جمعی هیچ کارمزدی ندارد و معاف از مالیات است.

مدل همه یا هیچ در تامین ما‌‌لی جمعی یعنی چه؟

در صورتیکه مبالغ تامین ما‌لی طرح مورد نظر به طور کامل جمع‌آوری شود به متقاضی پرداخت می‌شود در غیراین صورت تمامی مبالغ به حساب سرمایه‌گذاران عودت داده میشود. با این حال روش دیگری نیز است که متقاضی حداقل سرمایه را مشخص می‌کند و اگر به آن میزان وجود جمع‌آوری شود به متقاضی پرداخت می‌شود.